Wanneer de materie begint te luisteren

Bij de meeste tentoonstellingen word je gevraagd om te kijken. WITNESS, de solotentoonstelling van Monad Origin bij DISTILL tijdens de Berlin Art Week, stelde een heel andere vraag: wat gebeurt er als geluid niet langer iets is dat je hoort, maar iets wordt dat je kunt zien, aanraken en waarin je zelfs kunt zitten?

De Berlin Art Week is elk jaar in september het grootste evenement op het gebied van hedendaagse kunst in de stad — vijf dagen vol tentoonstellingen, performances en lezingen die het begin van het culturele najaar in Berlijn inluiden. Tussen de tientallen tentoonstellingen verspreid over de stad viel WITNESS op door een werkelijk vreemde vraag te stellen: wat gebeurt er als materie begint te luisteren?

Monad Origin — opgericht door Nick Peeters en Anujin Byambaa, en tot voor kort bekend als RBG18 — ontwerpt niet in de traditionele zin van het woord. Hun werk vertaalt ruwe geluidsfrequenties rechtstreeks naar een fysieke vorm: een stoel, een kom, een vat, gevormd niet door de hand van een ontwerper, maar door de natuurlijke, geometrische begrenzingseigenschappen van de geluidsgolven zelf. Waar een stoel buigt, waar een kom buigt— niets daarvan wordt van tevoren bepaald. Het wordt ontdekt, frequentie voor frequentie, alsof het object altijd al heeft bestaan en alleen het juiste geluid nodig had om het te onthullen. Sinds 2025 heeft die werkwijze de studio van Dubai en Barcelona naar Brussel, Antwerpen, Madrid en Milaan gebracht — en nu naar Berlijn.

Bij DISTILL — een intieme loftruimte aan de Donaustraße in Neukölln, samengesteld door Marie Polo als een plek voor hedendaagse kunst die eerder dichtbij en ongefilterd aanvoelt dan afstandelijk — hing die filosofie in de lucht. Een stoel die volledig was gevormd door één enkele geluidsfrequentie stond naast een aluminium vorm die leek op een onbekend vaartuig. Een bolvormig architectonisch model fungeerde als een ruimte waar langzaam bewegende laserfiguren en hun vervagende sporen te zien waren. Elders bewogen lage, meditatieve frequenties zich door de ruimte, terwijl live opgenomen geluid in realtime werd omgezet in licht en beweging. Sommige werken bleven gedurende de vijf dagen van de tentoonstelling op hun plaats staan. Andere bestonden slechts voor de duur van één avond en zouden nooit meer op precies dezelfde manier worden herhaald. Object en gebeurtenis, stilte en trilling, zij aan zij.

Naast de tentoongestelde stukken bood Monad Origin iets dat nog zeldzamer was: bezoekers konden een uniek object laten maken op basis van een geluid met persoonlijke betekenis — een stem, een herinnering, een bepaald moment — dat via het systeem van de studio werd omgezet in een vorm die nergens anders bestaat en ook nooit meer zal bestaan. Dit was geen maatwerk. Het was een persoonlijke frequentie, in fysieke vorm gegoten.

HIFILORD werd uitgenodigd om het geluidssysteem te verzorgen dat de hele tentoonstelling droeg. Niet als een technisch bijzaakje dat in een hoekje was weggestopt, maar als onderdeel van dezelfde overtuiging waarop Monad Origin zijn hele praktijk heeft gebaseerd: dat geluid, als het serieus wordt genomen, een ruimte net zo goed kan vormgeven als alles wat erin is geplaatst. Dat is de reden waarom de samenwerking vrijwel onmiddellijk logisch was — twee disciplines, de ene werkzaam in ruwe frequenties, de andere in gecureerd luisteren, die beide vanuit tegengestelde richtingen tot hetzelfde idee komen.

Het is ook hetzelfde instinct dat HIFILORD het afgelopen jaar stilletjes verder heeft gebracht dan zijn eigen showroom — naar luisterdiners, late-night-sessies achter de draaitafels en nu naar een kunstgalerie in Neukölln tijdens een van de meest in het oog springende kunstweken van Europa. Elk van deze ruimtes zag er totaal anders uit dan de vorige. Wat niet is veranderd, is de overtuiging die eraan ten grondslag ligt: dat aandacht, mits in de juiste ruimte, de sfeer van een ruimte verandert — en dat sommige dingen de moeite waard zijn om langzaam op te bouwen, ruimte voor ruimte.

Berlijn voelde in die zin minder als een sprong in het diepe, maar eerder als de volgende stap. Twee disciplines – geluid dat tastbaar wordt gemaakt en geluid dat tot een ervaring wordt gemaakt – deelden voor het eerst dezelfde ruimte.
We vermoeden dat dit niet de laatste keer zal zijn.

Met dank aan

DISTILL en VIBRATION Berlin, voor de ruimte en de visie die erachter schuilgaat.
Foto’s door Yi Hui Zhao (tentoonstelling) en David Moss (openingsavond).